Links

Photography - tips

Tips

UItgevers

 
TIPS, INFORMATIE
 
 
Wat is er leuk aan bouwplaten? Vraag dat nou niet aan een enthousiast. Alles, natuurlijk: rustig bezig zijn omdat de tv weer niet spannend is; geen aparte kamer en bergen gereedschap nodig hebben; iets onder je vingers zien groeien; de voldoening van het bezig zijn; het blij zijn met het eindproduct, of dat nu eenvoudig of heel gedetailleerd is. En o ja: dit is nu eens een hobby die niet heel veel geld kost...
 
Hoe moeilijk is een model? Sommige websites, lijsten en catalogi werken met een moeilijkheidsaanduiding van 1 tot 5 (5 is daarbij extreem moeilijk). Meestal blijkt dat min of meer gebaseerd te zijn op het aantal onderdelen. Hoe meer onderdelen, des te meer detaillering, des te meer soms heel kleine onderdeeltjes.
Nu is 'veel werk' natuurlijk niet echt hetzelfde als 'moeilijk' - vandaar dat ik op deze site ook niet met die aanduiding werk. De prijs geeft vaak wl een indruk van wat je kunt verwachten: gedetailleerde modellen zijn meestal wel wat duurder dan andere.
Bij sommige modellen vermeld ik op de site nadrukkelijk dat ze me geschikt lijken voor beginners, of zelfs voor kinderen vanaf een jaar of tien (met wat hulp, natuurlijk).
 
Taal; tekeningen. Niet elke uitgever / tekstschrijver geeft consequent uitvoerige uitleg; ook is vaak geen Nederlandse vertaling beschikbaar. Sommige series hebben alleen een Duitse en / of Engelse tekst. Wie al wat ervaring heeft met plakken komt daar meestal wel uit - de enkele technische termen zijn met de tekeningen erbij wel te  begrijpen. Poolse uitgaven hebben vaak geen vertaling (hoewel daar merkbaar verbetering in komt bij nieuwe uitgaven: vaak is er nu ten minste een Engelse tekst) - maar wel hl uitvoerige tekeningen. Toch is voor deze series ruime ervaring wel verstandig. Onze eigen modellen (Zeist Bouwplaten, Paper Trade, Scaldis) hebben natuurlijk een Nederlandse tekst in combinatie met tekeningen. Genspireerd door onze samenwerking met JSC geven zij nu ook regelmatig hun eigen modellen uit met een door ons geleverde Nederlandse tekst.
 
Kwaliteit. Ja, er zijn zeker uitgevers (geweest) die producten van mindere kwaliteit leverden: slecht papier, onnauwkeurige passing, slechte kleurendruk. Die zetten we dus gewoon niet op deze site. Zeker met moderne computerontwerpen en nieuwe druktechnieken bestaat dit probleem eigenlijk niet meer.
 
Modellen voor kinderen vanaf 8 of 9 jaar: kijk bij de Engelse uitgever Tarquin. Heel kleurig; uitleg nauwelijks nodig door de elementaire vormen. Een boekje bevat vaak een aantal kleine modellen: kinderen willen snel resultaat zien. Soms is er een 'minibook' bij, in heel toegankelijk Engels. Maar let op: Tarquin heeft ook leuke dingen voor wiskundigen en andere speelse volwassenen.
 
Voor kinderen vanaf een jaar of 10. Een bouwplaat maken is heel veel creatiever dan de computer en de tv - dus heb ik heel bewust een aantal eenvoudige modellen laten ontwerpen en uitgegeven. In de series Paper Trade en Zeist Bouwplaten: Ridder Arend; de Romeinse legioensoldaat; de zeehond; de RTM lokomotief en bijbehorende wagons; de Railion lokomotief. Let ook eens op de merken Dover en Usborne.
 
Voor kinderen vanaf een jaar of 12, met een beetje knutselervaring: de vogels van het Engelse merk Birdmobile zijn zonder meer prachtig en goed te doen door de heldere tekeningen en Nederlandse vertaling. Het resultaat is zo fantastisch, dat (juist?) volwassenen er ook heel veel plezier aan beleven. Maar let op: de Nederlandse (zittende) vogels zijn wat lastiger door het dunnere papier. Niet voor echte beginners, dus.
 
* * *
Enkele van de meest bekende en toegankelijke uitgevers:
 
Schreiber. Dit grote Duitse merk heeft een zeer ruime keuze van niet al te moeilijke modellen: schepen, vliegtuigen, veel kastelen en kerken. Groot voordeel: ze werken met duidelijke stap-voor-stap tekeningen, geen tekst. De wat goedkopere modellen zijn ook voor beginnende kinderen (12 en ouder) heel geschikt. Prima om ervaring mee op te doen, ook doordat het gebruikte papier iets steviger is dan bij de meeste andere merken. Wie uit deze serie een paar modellen heeft gebouwd, kan met een gerust hart aan moeilijker dingen beginnen.
 
Wilhelmshaven Moewe Verlag. Bekend als Wilhelmshaven, of Mwe, of WMV. Grote serie vooral vliegtuigen en schepen. Weliswaar met Duitse tekst, maar die is bij elk model zr uitvoerig; in combinatie met schetsen word je echt stap voor stap begeleid. De modellen zijn meer gedetailleerd dan die van Schreiber, dus ook wat moeilijker - maar ook duidelijk mooier. Bij vliegtuigen kun je altijd nog de heel gedetailleerde landingsgestellen weglaten...
Wie eenmaal de nodige ervaring heeft opgedaan met deze serie zal bij andere uitgevers niet vaak meer voor problemen komen te staan.
Hun site www.papermod.de geeft een uitvoerige inleiding (in Duits en Engels) over lijmsoorten, rillen, ronden, speciale trucs voor schepen en vliegtuigen, enz. Zeer aanbevolen.
 
JSC. Aangezien veel van de modellen van de Nederlandse series Paper Trade, Scaldis en Zeist Bouwplaten zijn  ontworpen door deze grote Poolse uitgever lichten we die er uit. Vooral heel veel schepen (niet verrassend: de oprichter was scheepsbouwkundig ingenieur, en werkte bij de scheepswerf die beroemd werd door Solidarnosc en Lech Walensa). Alle modellen zijn voorzien van een Engelse tekst; sommige nieuwe uitgaven komen op  ons verzoek ook met Nederlandse tekst uit.
Veel schepen zijn 1:400 - dus vrij klein, en niet zeer gedetailleerd. Wel erg aantrekkelijk voor een verzamelaar die niet veel ruimte heeft...
De tweede serie, en ook de schepen van Scaldis, zijn schaal 1:250. Iets groter, meer detail. Heel geschikt met een beetje ervaring.
 
Paper Trade. Uitgegeven door Zeist Bouwplaten. Vooral  vliegtuigen en treinen, maar ook een eenvoudige molen, een paar schepen en een zeehond. Dus makkelijk en moeilijk door elkaar - zie de toelichting elders op deze site.
 
GPM, HMV, Halinski, CFM enz. Deze merken geven over het algemeen zr gedetailleerde modellen uit, die in handen van een ervaren plakker schitterende staaltjes van modelbouw, en vooral: geduld opleveren. Gespecialiseerd in vliegtuigen, schepen, tanks en treinen. Meestal gn (of alleen een zeer beknopte) Engelse tekst. Uitvoerige tekeningen zijn voor wat ervaren bouwers eigenlijk altijd voldoende.
 
L'Instant Durable: Deze Franse uitgever maakt hoofdzakelijk gebouwen. Indrukwekkende kathedralen en kastelen aan de Loire. Prachtig getekend. Enige ervaring is bij  dit merk wel verstandig.
 
Waarmee te beginnen? Kort antwoord: niet te grote gebouwen, of een eenvoudig schip of vliegtuig. Gebouwen zijn door hun vele rechte lijnen het makkelijkst. De rondingen van een vliegtuig of schip zijn iets lastiger. Gek genoeg zijn overigens de Birdmobile vogels minder moeilijk dan ze misschien lijken: ze zijn z ontworpen dat zelfs twee millimeter verschil geen opvallende ramp wordt. Bij andere modellen is dat direct zichtbaar door lelijke witte randen...
Ook de speciaal voor kinderen ontworpen modellen zijn aan te raden voor starters. Ze zijn makkelijk, en het eindresultaat is altijd leuk om naar te kijken.
 
Waarmee te eindigen? Tja. Wie gegrepen wordt, maakt steeds mooiere dingen. Hij (ook wel eens zij) gaat technieken uit de 'harde' modelbouw toepassen; brengt eigen extra detaillering aan - het zogenaamde 'superen'. Verdiept zich in de geschiedenis en legt een verzameling aan rond een onderwerp. Krijgt ruimtegebrek... Maar wat je vooral ervaart, is hoe ontspannend deze vorm van inspanning is.
 
* * *
Gereedschap en basistechnieken.
 
Niet alles zult U meteen nodig hebben. In volgorde van belangrijkheid:
 
  
 
Schaar: niet te groot, maar toch sterk genoeg om ook eens wat dikker karton te kunnen knippen, goed scherp, spitse punten. Een gebogen nagelschaartje werkt  erg handig voor ronde onderdelen. Uw enige echte investering. Zie pagina Diversen.
Hobbymesje: houders met verwisselbare, spitse mesjes zijn steviger dan wiebelige afbreekmesjes. Goedkoop is hier duurkoop, net als bij de schaar. Overigens heb ik mijn speciaal hiervoor aangeschafte slijpsteentje allang terugverdiend. Zie pagina Diversen voor scalpel - ideaal, en veel goedkoper dan Exacto.
Oud, allang stomp geworden mesje om mee te rillen.
Metalen liniaal, of liever een stevige plastic driehoek. Bij het nauwkeurig snijden is het handig dat je daar doorheen kan kijken.
Wat fijn schuurpapier of een nagelvijltje. Die kartonnen dingen uit de badkamer voldoen uitstekend.
Plastic snijmat. Tegenwoordig overal te koop, en goed voor Uw tafel. A3 formaat is het meest praktisch. Lijmresten regelmatig verwijderen - ik ga hem zelf te lijf met mijn schuurmachine. Desondanks gaat zo'n ding jaren mee. Zie pagina diversen.
Pincet. Liefst lang en dun. Vijl eventuele ribbels een beetje af. Er bestaan ook 'zelfsluitende' pincetten. Erg handig om even iets onder druk te laten drogen. Ik doe dat zelf overigens altijd met een wasknijper op het gewone pincet.
Gladde ronde stokjes (potloden, sat prikkers) om rondingen te maken. Verschillende diameters zijn handig.
Lijm: hier wordt onder plakkers veel over getwist.
Houtlijm (op waterbasis) plakt onmiddellijk - maar het onderdeel nog iets verschuiven heeft rampzalige gevolgen. Toch wordt dit door ervaren plakkers veel gebruikt. Er zijn kleine plastic flesjes met een spuitnaald, waarmee je de iets verdunde lijm (10 % water toevoegen,  experimenteren) heel precies kunt doseren.  Zelf gebruik ik zo'n flesje soms met onverdunde Bison houtlijm Topspeed, waarbij ik dan de naald heb verwijderd.
Zogenaamde hobbylijm (in tubes of flesjes, wit of doorzichtig, op waterbasis) droogt vrij langzaam. Het water trekt in het papier, dat daardoor zacht wordt en makkelijk beschadigt. Niet aanbevolen, dus.
Mijn eigen voorkeur: Velpon of Bison (en alles wat daarnaar ruikt, zoals UHU, dat echter weer wat te snel droogt naar mijn zin). Op basis van aceton, dus. Moet even aangedrukt worden - maar zelfs na een paar minuten kun je het nog losmaken zonder schade. Knijp met een tang de tuit dicht rond een stevige naald om de lijm beter te kunnen doseren.
Het op de foto zichtbare type flesje met uitsmeerdop is handig als er grotere vlakken moeten worden gelijmd.
Secondenlijm kan soms ook goede diensten bewijzen.
 
  
Van een WC-rol maak je het simpelste hulpmiddel... en even knijpen om de tuit kleiner te maken.
 
Karton ca. 0,5 tot 1,5 mm: vaak moeten onderdelen  worden verstevigd door ze op karton te plakken. Hou je aan dikten die in de instructies worden geadviseerd. Liever snijden dan knippen.
Waterverf, viltstift, kleurpotloden: sommige plakkers vinden dat de witte papierranden er nu eenmaal bij horen. Anderen vinden ze storend. Wegwerken is heel eenvoudig. Maar let op: waterverf heeft de neiging donkerder op te drogen dan je dacht. Uitproberen, dus. Eerst randjes kleuren, dan pas lijmen: verf houdt namelijk niet op een lijmlaagje.
Restjes papier en karton, wat spelden en naalden, een paar wasknijpers, ponsjes voor kleine ronde gaatjes, cocktailprikkers om lijm op moeilijke plekjes aan te brengen - mijn oude school-tekendoos is groot genoeg voor al het benodigde gereedschap.
Basis voor schepen: een stuk MDF 6 mm waarop je de bodem en/of het binnenwerk van een scheepsromp met een heleboel kleine tipjes lijm vastzet vrdat de scheepshuid wordt aangebracht: de enige manier om te voorkomen dat het schip scheluw wordt (om de lengteas verdraaid). Met een lang dun mes kun je het model later weer losmaken.
 
Voor de wat gevorderde modelbouwer:
Lange naald en diverse dikten garen voor het maken van scheepstuigage. Veel lijnen worden met een naald dwars door het gebouwde model gestoken, en dan aan de bodem vastgeplakt.
Assen, masten, kanonslopen etc. zijn goed te maken van messing (in alle maten bij gereedschap- en hobbyzaken). Beschilderen met modelbouwverf. Ook vaak als extra detailsets verkrijgbaar.
Lasercut relingsets. Modellen van schepen kunnen met weinig moeite heel veel mooier gemaakt worden door middel van speciale relingen, trapleuningen en andere kleine onderdelen. Bij veel recente modellen zijn nu speciale sets te koop; algemeen bruikbare relingen vindt U op de pagina van HMV. Desgewenst eerst schilderen met acrylverf.
Voor vliegtuigen 1:33 zijn plastic koepels te koop - vaak ook wel te maken met plasticfolie. Ook sets houten wielen en speciale kanonslopen zijn voor 1:33 te bestellen.
Gewichtjes: soms nodig, b.v. in de neus van een vliegtuig. Haal een stukje daklood bij een loodgieter en je kunt jaren vooruit. Bij een winkel voor sportvissers kun je ook loodkorrels vinden.
 
Rillen, vouwen, ronden.
Dit zijn de drie belangrijkste technieken  - oefenen op afvalpapier is erg verstandig.
 
Rillen. Vouwlijnen worden meestal aangegeven met een stippellijn, maar er is geen vaste code: elke merk heeft zijn eigen symbolen, die meestal direct duidelijk zijn. Ze moeten altijd gerild worden. Het papier wordt heel licht gekerfd met een stomp mesje langs een liniaal. Uitproberen op afvalpapier. Te veel kracht en je gaat door het papier heen; te weinig en je krijgt geen mooie scherpe vouw. Om van je af te vouwen: voorkant rillen. Om naar je toe te vouwen: uiteinden van de vouwlijn markeren met speldeprik, dan achterkant rillen. Kleine onderdelen eerst rillen, dan pas uitknippen.
 
Vouwen. Je krijgt een rechte, scherpe vouw door de vouwlijn op een scherpe rand te leggen (liniaal, de rand van je snijmat die iets uitsteekt over de tafel). Goed drknikken: het papier mag na het vouwen niet terugveren.
 
     
Ronden. Er zijn verschillende trucjes, afhankelijk van de grootte van het onderdeel. Eerst uitproberen op afval. Kleiner dan je hand: leg het onderdeel in je handpalm en wrijf over het te  ronden gedeelte met een glad rond stokje. Het onderdeel gaat dan geleidelijk rond staan. Doorgaan tot het de gewenste vorm heeft. Hoe dunner het stokje, des te stewrker de ronding.
Grotere onderdelen: plat op gladde ondergrond drukken met liniaal of driehoek (op je snijmat mogen dus gn restjes lijm zitten!), en het onderdeel daar voorzichtig onderdoor iets omhoog trekken. Tweede mogelijkheid: onderdeel met twee handen vasthouden en heen en weer trekken over de gladde rand van de tafel.
 
Samengestelde rondingen: hol en bol. Komt gelukkig niet vaak voor - maar door wrijven met de bolle kant van een theelepel krijg je het gewenste resultaat.
 
Speciaal bij vliegtuigen: romp en motoren van vliegtuigen bestaan meestal uit een reeks cilindrische en licht taps toelopende 'ringen', die met een lip stotend tegen elkaar worden gezet. Als je het uitstekende deel van die lip over de hele omtrek elke 2 tot 3 mm inknipt en het geheel dan iets naar binnen buigt  wordt het plaatsen van de volgende cylinder een stuk makkelijker!
 
Basis. Voor sommige modellen (vooral bij gebouwen) is een basis, of voet, een goed idee. Karton kan heel goed bij mini-modellen - maar bij grotere formaten is er al gauw een gevaar voor kromtrekken. Zelf gebruik ik graag MDF, 6 mm of meer. Is van zichzelf volkomen vlak, en trekt gegarandeerd niet krom (zolang je geen waterhoudende lijm gebruikt!). Laat zich desgewenst goed kleuren met een spuitbus acrylverf (gebruik van een dito grondverf geeft een beter kleur-resultaat). Ik gebruik zelf graag dubbelzijdig kleeffolie (Hubo en andere DHZ zaken) om het grondvlak op het MDF te zetten. Bij kleinere vlakken kan Velpon ook - even uitproberen. Ook hier: beslist geen waterhoudende lijm.
 
Stofkappen. Door een gespecialiseerd bedrijfje laten maken is een kostbare aangelegenheid, maar voor een topmodel misschien wel de moeite waard. Zelf maken van acrylaat of glas is voor echte knutselaars waarschijnlijk geen probleem.
 
(Super)detaillering en diorama's.
Ook wel bekend als 'superen'. Voor gevorderde modelbouwers gesneden koek - maar voor anderen is het misschien nuttig nieuws.
 
Laser cut detail sets van papier, verven en lijmen.
De foto-etssets waarmee men scheepsmodellen een prachtige finishing touch kon geven zijn inmiddels ouderwets  en bijna verdwenen. Met behulp van de lasercut-techniek worden nu card detail sets, en sets spanten, gemaakt van dun, stevig karton. Soms moeten zulke onderdelen eerst geverfd worden.
Top-bouwer Leen Lems (die regelmatig proefmodellen bouwt voor Scaldis en Paper Trade, en daarvan verslag doet in het blad De Modelbouwer) deed een uitvoerige test met verschillende manieren van schilderen - waterverf, plakkaatverf, Humbrol en acryl. Hij kwam tot de volgende conclusie: eerst acrylvernis aanbrengen met penseel of spuitbus en ten minste twee uur laten drogen. Dan, weer met acrylverf, met penseel of spuitbus de definitieve kleur aanbrengen. Dat kan eventueel ook met plakkaatverf. Tenslotte 12 uur laten drogen. Men kan natuurlijk ook in plaats van vernis de definitieve kleur twee maal gebruiken.
Verlijmen gaat heel goed met de bekende witte houtlijm. Velpon zou de acrylverf kunnen aantasten. Het onderdeel eerst vormen, dan vastzetten.
Messing asjes, buisjes en profielen zijn in allerlei maten te krijgen. Het materiaal wordt veel gebruikt voor masten, relingen, asjes voor propellers, kanonslopen enzovoorts. Bij scheepsmodellen worden vaak getekende mallen afgebeeld voor het zelf maken van dergelijke onderdelen. Wie kan solderen is in het voordeel - het schijnt niet erg moeilijk te zijn, en de resulaten zijn schitterend. In de modelbouwwinkel zijn ook plastic profielen voor dit doel te koop - makkelijker te verwerken.
Tuigage. De kritische bouwer zal al gauw vinden dat gewoon garen te dik is voor een mooi resultaat. Spoedt U naar de winkel voor sportvissers: die hebben allerlei dikten  en kleuren garen voor het binden van 'vliegen'. Afsmelten met soldeerbout, niet knippen! Trucje om tuigage wat strakker te maken: gewenste lengte garen tussen twee spijkers op een plankje spannen, dan spaarzaam insmeren met houtlijm en lang laten drogen. Pas op voor druppels!
Weathering, ofwel verouderen, verweren. Het is eigenlijk raar dat vrijwel alle modelbouwers en plakkers dingen maken die eruit zien of ze zojuist gloednieuw uit de spuiterij en de wasstraat komen. Merken als Halinski en GPM, met hun 'verweerde' manier van tekenen bij een aantal vliegtuigen en tanks, zijn een verademing. Wie goed is met verf en penselen zou eens kunnen proberen een model zelf te verouderen. Ik hoor graag tips en ervaringen.
Diorama's maken.  Ga eens naar mijn fotoverzameling op http://www.flickr.com/photos/zeist_bouwplaten/ . U vindt daar veel foto's van modellen in een diorama. Voor de technieken die daarbij worden toegepast verwijs ik naar boeken en tijdschriften, en natuurlijk ook het internet, op het gebied van de spoorwegmodelbouw. Materialen  zijn te vinden in spoorwegmodelbouw winkels.
Vernis, bescherming tegen zonlicht? Sommige plakkers beschermen het papier al vrdat ze gaan knippen en plakken met een vernislaag. Talens heeft een matte en een glanzende acrylvernis in spuitbus, te krijgen bij winkels voor amateur kunstschilders. Nadeel: waterverf op de knipranden houdt misschien minder makkelijk - ik heb zelf geen ervaring op dit punt. Voordeel: lijmresten schijnen makkelijker te kunnen worden verwijderd. Er bestaat een vernis (spuitbus) die beweert bescherming te bieden tegen UV - zelf heb ik van verkleurende modellen zo weinig last gehad dat het me niet erg nodig lijkt.
 
Meer vragen? Ga naar >Links voor nuttige sites.
 
* * *
 
ALGEMENE INFORMATIE
 
 
Reproducties: zelf printen, laserprints en 'digitale offset'.
Het aantal modellen dat men tegenwoordig gratis of voor een (zeer) bescheiden bedrag van het internet kan downloaden groeit enorm. Pas wel op voor de talloze illegale piraten, die niet zelden slechte scans leveren... En 'gratis' is natuurlijk betrekkelijk: kleurenprinten op de eigen printer is kostbaar, en de kleuren van een gescand bestand vallen vaak erg tegen. Bovendien is er een voortdurende discussie over de kleurechtheid van eigen prints. Epsom schijnt de beste keus te zijn - maar ook de duurste...
Er wordt gezegd dat de kleurlaag van (laser)prints makkelijk zou breken. Ik heb dat gemerkt bij kleine onderdelen - weinig aan te doen. 
Pas bij prints wel op met de keuze van uw lijm: waterhoudende lijm kan de inkt aantasten, en moet vermeden worden.
 
Ook het papier leidt tot discussie. Een gewone printer kan meestal niet meer aan dan 160 grams papier - voor verreweg de meeste modellen een goede keuze. Bij echt kleine onderdelen kan men ook met 120 gram, of zelfs 50 gram werken.
 
Voor de traditionele (en professionele) offset druk is een oplage van 500 exemplaren het absolute minimum. Dat is slechts voor een klein aantal modellen haalbaar. Inmiddels (sinds ca 2010) bieden professionele drukkers een proces dat wordt aangeduid als 'digitaal offset'. Goedkoper dan gewone offset, en met uitstekende kleuren en houdbaarheid.
 
* * *